AI-geletterdheid en artikel 4 van de AI Act
Wat de actuele uitleg van artikel 4 betekent voor een contextgericht leerplan, registratie en de grenzen van certificaten.
Van taken en risico’s naar leerdoelen, oefenvormen en actualisatie. Met afzonderlijke aandacht voor Cbw-bestuurders en AI-geletterdheid.
Laatst bijgewerkt:
Een opleidingsplan begint bij taken, besluiten en leerdoelen per rol. Houd de Cyberbeveiligingswet (Cbw), de Nederlandse uitwerking van NIS2, en artikel 4 van de AI Act herkenbaar uit elkaar: bestuurderskennis en AI-geletterdheid hebben elk hun eigen context. De voorgestelde aanpak is geen wettelijk opleidingsformat. [4][6]
Een opleidingsplan voor NIS2 en AI wordt bruikbaarder wanneer het begint bij taken en besluiten. Een bestuurder beoordeelt risico’s en maatregelen. Een medewerker herkent een verdacht verzoek. Een team dat AI gebruikt controleert uitkomsten en weet wanneer hulp nodig is. Die handelingen vragen verschillende kennis en oefening. Eén algemene module kan een basis bieden, maar beantwoordt niet automatisch iedere rolvraag.
HR en L&D hoeven de juridische toepasselijkheid niet zelfstandig vast te stellen. Zij kunnen wel zorgen dat inhoudelijke eigenaren, doelgroepen en leerdoelen bij elkaar komen. Dit artikel geeft een praktische werkwijze. De voorgestelde indeling is geen wettelijk voorgeschreven opleidingsformat en geeft geen oordeel over naleving.
De Cyberbeveiligingswet voert de NIS2-richtlijn in Nederland uit en geldt volgens het NCSC sinds 15 augustus 2026. Voor toepasselijkheid zijn onder meer sector, activiteiten en omvang van belang. Gebruik de officiële NCSC-uitleg en NIS2-Zelfevaluatie, met deskundige beoordeling waar nodig. Een opleidingsinventaris is daarvan te onderscheiden. [1][2][3]
Artikel 24 Cbw bevat eisen aan kennis en vaardigheden van betrokken bestuursleden, actualisatie en deelname aan training. Het Cyberbeveiligingsbesluit werkt de training en certificaatinhoud nader uit. Voor personeel en andere werkzame personen behandelt het besluit daarnaast functiegerelateerde cyberhygiëne en bewustzijn. Laat de toepasselijke eisen door de inhoudelijke en juridische eigenaar vertalen. [4][5]
Bij AI gaat artikel 4 van de AI Act over maatregelen ter ondersteuning van AI-geletterdheid. De Commissie benadrukt kennis, ervaring en gebruikscontext en noemt geen verplicht specifiek certificaat. Een certificaatvraag voor Cbw-bestuurderstraining mag daarom niet zonder meer worden overgenomen als eis voor iedere AI-gebruiker. [6][7]
Bepaal wie de leerstof inhoudelijk kan beoordelen en wie wijzigingen volgt. Voor cyberbeveiliging kunnen security, compliance en proceseigenaren betrokken zijn. Bij AI kunnen ook privacydeskundigen, juridische ondersteuning en eigenaren van toepassingen nodig zijn. HR organiseert het leerproces samen met die rollen, zonder alle vakinhoudelijke verantwoordelijkheid over te nemen.
Leg vast wie een conflict of onduidelijkheid kan oplossen. Als een instructie nog niet is vastgesteld, kan een training anders vragen oproepen die deelnemers in hun werk niet kunnen beantwoorden. Een leerprogramma moet aansluiten op bestaande besluiten of expliciet laten zien welke onderwerpen nog onderzoek vragen.
Gebruik functies als ingang, maar kijk naar feitelijke werkzaamheden. Twee medewerkers met dezelfde functietitel kunnen andere systemen gebruiken of andere bevoegdheden hebben. Neem ook inhuur, tijdelijke rollen en mensen die namens de organisatie werken mee wanneer dat relevant is. De Commissie bespreekt bij artikel 4 nadrukkelijk ook andere personen naast personeel. [6]
Een praktische indeling kan bestaan uit bestuur, leidinggevenden, dagelijkse gebruikers en specialistische rollen. Beschrijf per groep welke beslissingen of handelingen centraal staan. Daardoor wordt duidelijk welke gezamenlijke basis mogelijk is en welke verdieping nodig blijft. Deze indeling is een ontwerpkeuze, geen wettelijke categorie-indeling.
Vervang een breed doel als bewustzijn vergroten door een toetsbare handeling. Een medewerker kan bijvoorbeeld aangeven waar een incident wordt gemeld. Een inkoper kan herkennen welke leveranciersinformatie ontbreekt. Een bestuurder kan uitleggen welke gevolgen van een risico nog onvoldoende in beeld zijn. Een AI-gebruiker kan besluiten welke output verdere controle vraagt.
Koppel ieder doel aan een werksituatie en aan een inhoudelijke bron. Niet iedere praktische afspraak hoeft letterlijk uit een wet te komen, maar het moet wel duidelijk zijn of zij een interne keuze of een juridische eis is. Dat maakt de opleiding begrijpelijker en helpt bij toekomstige actualisatie.
Een korte uitleg kan begrippen introduceren. Daarna helpt oefening om te zien hoe die begrippen in het werk worden gebruikt. Kies bij cyberbeveiliging bijvoorbeeld een verzoek om toegang of een uitvalsignaal. Kies bij AI een plausibele uitkomst met ontbrekende onderbouwing. Laat deelnemers hun afweging verwoorden, niet alleen een goed antwoord aanklikken.
Voor bestuurders kan een besluitcasus passend zijn. Welke informatie is nodig om een maatregelvoorstel te beoordelen? Wat betekent uitstel voor dienstverlening? De wettelijke training heeft eigen inhoudelijke eisen; laat een concreet programma daaraan toetsen. Deze website claimt niet dat haar opleidingsrichting de wettelijke training van artikel 24 Cbw verzorgt. [5]
Gebruik fictieve of zorgvuldig gekozen gegevens in oefeningen. Een trainingsdoel maakt het invoeren van persoonsgegevens in een externe AI-toepassing niet automatisch verantwoord. Bespreek de gegevenskeuze en de oefenomgeving met de daarvoor verantwoordelijke rollen. De AVG kan naast de AI Act van toepassing zijn. [8]
Deelnamegegevens helpen bij planning en bereik. Zij laten niet vanzelf zien dat medewerkers een procedure kunnen toepassen. Een casusbespreking of oefening kan aanvullende informatie geven over onduidelijke instructies, ontbrekende bevoegdheden of termen die verkeerd worden begrepen. Gebruik die bevindingen voor verbetering van het werkproces én de opleiding.
Houd evaluaties proportioneel. Soms is een samenvatting van terugkerende vragen voldoende om een instructie te verbeteren. Een individueel dossier met ieder antwoord is niet automatisch nodig. Laat bewaartermijnen, toegang en eventuele personeelsbeoordeling afzonderlijk vaststellen door de betrokken verantwoordelijken.
De Commissie noemt bij AI-geletterdheid een interne registratie van trainingen en andere begeleidende initiatieven als mogelijkheid. Een specifiek certificaat is niet nodig. Gebruik die ruimte om het doel van registratie helder te houden, zonder een opleidingsbewijs als algemene juridische garantie te presenteren. [6]
Nieuwe toepassingen, andere rollen en lessen uit incidenten kunnen nieuwe leerbehoeften geven. Sluit actualisatie daarom aan op bestaande processen voor instroom, wijzigingen en evaluatie. Spreek af wie signaleert dat een instructie verouderd is en hoe gebruikers de nieuwe versie ontvangen.
Maak in het plan onderscheid tussen een inhoudelijke actualisatiedatum en een reviewdatum. Een tekst kan zijn aangepast zonder dat zij opnieuw is beoordeeld. Benoem bij belangrijke leerstof welke deskundigheid nog nodig is. Dat houdt onzekerheid zichtbaar en voorkomt dat een recente datum ten onrechte geruststelling geeft.
Kies voor de eerste versie een beperkt aantal concrete leerdoelen met een eigenaar, doelgroep, vorm en evaluatiemoment. Voeg toe welke juridische of inhoudelijke vragen nog openstaan. Een kort plan dat wordt gebruikt is waardevoller dan een uitgebreide catalogus zonder aansluiting op werkprocessen. De omvang hoort bij de feitelijke leerbehoefte, niet bij een standaardpakket.
Bekijk het thema NIS2 en Cbw, AI-geletterdheid en artikel 4. Voor structurele beheersing kan ISO/IEC 42001 een afzonderlijk onderwerp zijn. Het aanbod is In ontwikkeling. De quickscan geeft zonder e-mailmuur of compliance-score richting; via contact kunt u een leerbehoefte bespreken.