AI Act-tijdlijn: welke datum hoort bij welke regel?
Inwerkingtreding, AI-geletterdheid en gewijzigde data voor hoog-risico-AI. Een brongebonden planning zonder één algemene deadline.
Wat de actuele uitleg van artikel 4 betekent voor een contextgericht leerplan, registratie en de grenzen van certificaten.
Laatst bijgewerkt:
AI-geletterdheid gaat over kennis, vaardigheden en begrip van AI, inclusief kansen, risico’s en mogelijke schade. Artikel 4 van de AI Act is het vertrekpunt. De benodigde kennis hangt samen met ervaring, taken en gebruikscontext; één algemeen kennisniveau past niet bij iedere toepassing. [1][2]
AI-geletterdheid is meer dan weten waar een knop staat. De AI Act verbindt het begrip aan kennis, vaardigheden en begrip van AI, inclusief kansen, risico’s en mogelijke schade. De betekenis daarvan verschilt per toepassing. Wie een intern tekstvoorstel controleert, heeft andere afwegingen dan iemand die AI gebruikt in een besluit over een persoon. [1]
Artikel 4 richt zich op aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen. De Europese Commissie beschrijft na de wijziging in 2026 maatregelen ter ondersteuning van de ontwikkeling van AI-geletterdheid. De regel schrijft geen vast individueel kennisniveau voor. Ervaring, opleiding en gebruikscontext moeten in de aanpak worden betrokken. [2][3][4]
Dit artikel helpt een opleidingsvraag structureren. Het geeft geen oordeel of een specifieke toepassing een AI-systeem is of welke juridische rol uw organisatie daarin heeft. Laat die vragen waar nodig afzonderlijk beoordelen.
De AI Act trad op 1 augustus 2024 in werking. De verplichtingen rond AI-geletterdheid werden op 2 februari 2025 van toepassing. De Commissie beschrijft daarnaast de wijziging van artikel 4 via de Digital Omnibus on AI in 2026. In de vragen en antwoorden noemt zij 2 augustus 2026 voor de toepassing van toezicht- en handhavingsregels. [5][2][3]
De tijdlijn van de AI Act kent meerdere onderdelen. Een latere datum voor bepaalde hoog-risicoregels stelt AI-geletterdheid niet automatisch uit. Werk bij een intern plan daarom met de concrete bepaling en rol, niet met één algemene datum voor de hele verordening. Lees daarvoor ook de AI Act-tijdlijn.
Een leerplan wordt gerichter wanneer bekend is welke systemen mensen gebruiken en waarvoor. Vraag niet alleen welke centrale applicaties zijn ingekocht. Bespreek ook AI-functies in bestaande software en experimenten binnen teams. Noteer doel, gebruikers, soorten invoer en het gebruik van de uitkomst. Deze inventaris is een praktische voorbereiding, geen door ons vastgesteld wettelijk format.
Maak vervolgens onderscheid tussen bekende en onbevestigde toepassingen. Als een team niet zeker weet hoe een functie werkt, kan dat een onderzoeksvraag zijn. Het is minder bruikbaar om alles zonder toelichting onder één label te plaatsen. De benodigde uitleg hangt immers mede af van de context en de risico’s. [2]
Bepaal ook welke personen namens de organisatie met de systemen werken. De Commissie bespreekt in haar uitleg naast personeel ook andere personen die met de werking en het gebruik te maken hebben. De verantwoordelijkheid voor hun instructie mag in een opleidingsplan niet ongemerkt tussen organisatie en externe partij verdwijnen. [2]
Een leerdoel als kennis van AI is moeilijk te evalueren. Beschrijf liever een handeling die in het werk nodig is. Kan een medewerker een onbevestigde feitelijke bewering herkennen? Weet een leidinggevende wanneer een uitkomst niet zonder verdere beoordeling mag worden gebruikt? Kan een team aangeven wie het aanspreekt bij een onverwachte uitkomst?
Koppel ieder leerdoel aan een herkenbare situatie. Laat deelnemers bijvoorbeeld twee samenvattingen beoordelen op onderbouwing en ontbrekende informatie. Vraag vervolgens wat zij zouden controleren voordat zij de tekst gebruiken. Het gaat dan niet om de mooiste prompt, maar om een verantwoord werkproces rond het resultaat.
Voor sommige rollen is extra diepgang nodig. Een inkoper beoordeelt andere informatie dan een dagelijkse gebruiker of een functionaris die menselijk toezicht uitvoert. De Commissie benadrukt het belang van afstemming op kennis en context en noemt dat specifieke verplichtingen rond toezicht op hoog-risico-AI daarnaast relevant kunnen zijn. [2]
Een gezamenlijke basis kan begrippen, beperkingen en interne afspraken behandelen. Daarna kunnen teams oefenen met hun eigen taken. Zo hoeft een algemene introductie niet alle specialistische vragen te beantwoorden. Zorg wel dat duidelijk is waar een deelnemer verdere uitleg kan krijgen en welke toepassingen nog niet voor gebruik zijn vrijgegeven.
Een leerplan kan verschillende vormen combineren: een korte instructie, een begeleide casus, een gesprek met een inhoudelijke eigenaar of een herhaalmoment na een wijziging. Artikel 4 wordt daarmee niet automatisch een verplichting tot één vast cursusmodel. De Commissie schrijft geen specifiek certificaat voor en geeft ruimte aan verschillende initiatieven. [2]
Gebruik voor oefeningen geen onnodige persoonsgegevens of vertrouwelijke informatie in een externe toepassing. De AVG kan naast de AI Act van toepassing zijn op het gegevensgebruik. Een opleidingsdoel neemt de noodzaak om de verwerking te beoordelen niet weg. Kies waar mogelijk fictieve oefengegevens en bestaande goedgekeurde werkomgevingen. [6]
De Commissie noemt dat organisaties intern kunnen vastleggen welke trainingen en andere begeleidende initiatieven zij hebben georganiseerd. Een specifiek certificaat is volgens haar niet nodig. Een registratie kan bijvoorbeeld onderwerp, doelgroep, datum en aanleiding bevatten. De concrete inrichting hoort aan te sluiten op het doel en op regels voor gegevensverwerking. [2][6]
Maak onderscheid tussen deelname en beheersing. Een aanwezigheidslijst laat zien dat iemand heeft deelgenomen. Een oefening kan laten zien welke vragen nog uitleg vragen. Geen van beide is op zichzelf een algemeen bewijs dat een organisatie de AI Act naleeft. Gebruik daarom terughoudende woorden bij interne rapportages en bij certificaten van aanbieders.
Voorkom ook overregistratie. Voor het verbeteren van een instructie kan een samenvatting van veelgestelde vragen voldoende zijn. Het is niet vanzelf nodig om ieder individueel antwoord langdurig te bewaren. Laat de inrichting van personeelsgegevens en eventuele evaluaties waar nodig toetsen door de betrokken privacydeskundige.
Een leerplan heeft een inhoudelijke eigenaar nodig. HR en L&D kunnen de planning en didactiek organiseren, terwijl proceseigenaren, security, compliance en juridische ondersteuning de inhoud vanuit hun expertise beoordelen. De Commissie schrijft voor artikel 4 geen specifieke governancestructuur voor. Een bruikbare taakverdeling is dus een organisatorische keuze die bij de situatie moet passen. [2]
Spreek af welke veranderingen aanleiding geven tot nieuwe uitleg. Denk aan een nieuwe toepassing, ander gebruik van output of een fout die eerder niet werd herkend. Maak zichtbaar wie de instructie bijwerkt en hoe gebruikers de wijziging vinden. Een eenmalige module kan anders achterlopen op het werkelijke gebruik.
Vraag een aanbieder naar doelgroep, concrete leerdoelen, gebruikte bronnen en grenzen van het programma. Een algemene cursus kan een basis bieden, maar zegt niet automatisch iets over de geschiktheid van een specifieke AI-toepassing. Ook ISO/IEC 42001 vervangt de wettelijke beoordeling niet; het is een vrijwillige managementsysteemnorm. [7]
Bekijk het thema AI-geletterdheid, het artikel over een opleidingsplan voor HR en het aanbod. De opleidingsrichtingen zijn in ontwikkeling. De quickscan geeft zonder e-mailmuur een eerste richting; via contact kunt u een specifieke leervraag bespreken.