AI-geletterdheid en artikel 4 van de AI Act
Wat de actuele uitleg van artikel 4 betekent voor een contextgericht leerplan, registratie en de grenzen van certificaten.
Inwerkingtreding, AI-geletterdheid en gewijzigde data voor hoog-risico-AI. Een brongebonden planning zonder één algemene deadline.
Laatst bijgewerkt:
De AI Act, Verordening (EU) 2024/1689, kent verschillende momenten voor inwerkingtreding en toepassing. Koppel een datum daarom aan de concrete bepaling, toepassing en rol. Eén algemene deadline geeft onvoldoende houvast voor een organisatieplan. [1][2]
De AI Act is Verordening (EU) 2024/1689. De verordening trad op 1 augustus 2024 in werking, maar onderdelen werden op verschillende momenten van toepassing. Daar kwamen in 2026 wijzigingen bij via de Digital Omnibus on AI. Voor een organisatie is daarom niet alleen de vraag wanneer de AI Act geldt relevant, maar vooral welke bepaling bij welke toepassing en rol hoort. [1][2][3]
Dit artikel ordent de tijdlijn op basis van de officiële uitleg van de Europese Commissie. Het bepaalt niet of een concreet systeem hoog risico is, of uw organisatie aanbieder of gebruiksverantwoordelijke is en welke overgangsregeling van toepassing is. Voor die beoordeling zijn de actuele tekst en de feitelijke inzet van het systeem nodig.
De inwerkingtreding markeert dat de verordening onderdeel is van het Europese recht. Dat is niet hetzelfde als zeggen dat iedere verplichting vanaf die dag voor iedere toepassing uitvoerbaar of van toepassing was. De AI Act kent gefaseerde toepassingsregels en uitzonderingen. De officiële Commissiepagina biedt een overzicht van die fasering. [2]
In een intern document hoort daarom bij een datum een korte omschrijving te staan. Schrijf bijvoorbeeld of het om inwerkingtreding, toepassing van een hoofdstuk of een overgangsperiode gaat. Een los jaartal in een projectplanning laat te veel ruimte voor verschillende interpretaties.
De Commissie noemt 2 februari 2025 als toepassingsdatum voor de regels over AI-geletterdheid en verboden AI-praktijken. Dat maakt een leerplan over AI niet uitsluitend een voorbereiding op latere hoog-risicoregels. Artikel 4 heeft een eigen plaats in de tijdlijn en moet op zijn eigen inhoud worden gelezen. [2][4]
AI-geletterdheid gaat daarbij over maatregelen die passen bij kennis, ervaring en gebruikscontext. De Commissie beschrijft na de wijziging in 2026 geen vast individueel kennisniveau en geen verplicht specifiek certificaat. Een algemene cursus kan een hulpmiddel zijn, maar de relevantie hangt af van het gebruik in de organisatie. [5][4]
Verboden praktijken vormen een ander onderwerp dan leren en ontwikkelen. Een training maakt een verboden toepassing niet toegestaan. Laat vragen over mogelijke verboden daarom niet alleen bij HR of een cursusaanbieder liggen, maar zorg voor de juiste inhoudelijke en juridische beoordeling.
De Commissie noemt 2 augustus 2025 voor de governanceregels en verplichtingen rond AI-modellen voor algemene doeleinden, vaak aangeduid als GPAI. De rol van een modelaanbieder is niet vanzelf dezelfde als die van een organisatie die een toepassing gebruikt. Het inkopen van software maakt een organisatie daarom niet zonder verdere beoordeling tot aanbieder van het achterliggende model. [2][1]
Maak in een inventaris zichtbaar welke relatie de organisatie heeft met het systeem en eventuele leveranciers. Noteer ook welke wijzigingen of integraties zij zelf uitvoert. Dit helpt een deskundige de rol beoordelen en voorkomt dat verantwoordelijkheden alleen op basis van een productlabel worden verdeeld.
De Commissie beschrijft 2 augustus 2026 als brede toepassingsdatum van de AI Act, met uitzonderingen. Haar actuele overzicht noemt daarnaast 27 juli 2026 als inwerkingtredingsdatum van de AI Omnibus. De aparte pagina over AI-vaardigheden spreekt algemener over medio juli. Voor een concrete juridische beoordeling is de wijzigingsverordening het primaire vertrekpunt. [2][5][3]
Artikel 4 is door die wijziging aangepast. De uitleg benadrukt maatregelen ter ondersteuning van AI-geletterdheid. De Commissie noemt 2 augustus 2026 ook voor toezicht- en handhavingsregels rond dat artikel. Dit artikel wijst geen Nederlandse toezichthouder aan; daarvoor is een actuele beoordeling van de Nederlandse uitvoeringsregels nodig. [4]
Wie bestaand lesmateriaal gebruikt, doet er goed aan onderscheid te maken tussen oorspronkelijke en gewijzigde uitleg. Een presentatie uit 2025 kan nog een andere formulering of planning bevatten. Laat inhoudelijke verwijzingen controleren en vermeld de actualisatiedatum, zonder die datum als juridische review te presenteren.
Het actuele Commissieoverzicht noemt 2 december 2027 voor regels over hoog-risicosystemen in bepaalde gevoelige toepassingsgebieden van bijlage III. Voor hoog-risico-AI die is ingebed in gereguleerde producten van bijlage I noemt het overzicht 2 augustus 2028. Deze aangepaste data volgen uit de vereenvoudiging van de AI Act. [2]
Dit zijn geen algemene vrijstellingen voor AI-gebruik tot die data. AI-geletterdheid, verboden praktijken, gegevensbescherming en andere toepasselijke regels moeten apart worden bekeken. Ook kan de precieze situatie van een systeem verdere overgangsvragen oproepen. Gebruik deze tijdlijn daarom als leeswijzer, niet als juridisch oordeel over een project. [1][6]
Een organisatie die een toepassing voorbereidt, kan intussen al werkzaamheden plannen: gebruik en rollen beschrijven, leveranciersinformatie verzamelen, mogelijke gevolgen onderzoeken en mensen opleiden. Welke werkzaamheden juridisch noodzakelijk zijn en welke vrijwillig worden gekozen, hoort in de planning herkenbaar te blijven.
Begin een planningsregel met het systeem of werkproces. Voeg de eigen rol, relevante bepaling, bron en toepassingsdatum toe. Noteer vervolgens een interne eigenaar en de informatie die nog ontbreekt. Een dergelijke tabel is een praktisch hulpmiddel. De AI Act schrijft hiermee niet automatisch dit specifieke formaat voor.
Zet juridische beoordeling, technische inrichting en opleiding in afzonderlijke activiteiten. Zij kunnen elkaar nodig hebben, maar leveren verschillende resultaten op. Een afgeronde risicoanalyse zegt niet dat iedereen de werkinstructie kent. Een gevolgde training zegt niet dat een systeem juridisch is geclassificeerd of technisch correct is ingericht.
Plan ook een controlemoment vóór een belangrijke beslissing. Een bron kan wijzigen en een systeem kan anders worden ingezet dan aanvankelijk bedoeld. De eigenaar van de planning moet weten wie die wijzigingen volgt en wanneer een eerder oordeel opnieuw moet worden bekeken.
HR kan doelgroepen en leermomenten verbinden aan invoering of wijziging van systemen. Geef nieuwe gebruikers uitleg voordat zij met een toepassing aan het werk gaan en bespreek aanvullende kennis voor specialistische rollen. Gebruik de tijdlijn niet als reden om alle uitleg tot één wettelijke datum uit te stellen.
Leg bij een trainingsvoorstel vast welke vragen het programma beantwoordt en welke buiten scope blijven. Zo kan een algemene introductie nuttig zijn zonder dat zij een uitspraak doet over de volledige AI Act. Artikel 4 vraagt volgens de Commissie geen specifiek certificaat; een aanbieder mag dat ontbreken niet verhullen met een onduidelijke kwalificatie. [4]
Bekijk het thema AI-geletterdheid en de verdieping over artikel 4. Voor structureel AI-beheer is er uitleg over ISO/IEC 42001. Het aanbod is in ontwikkeling.
De quickscan geeft een opleidingsrichting zonder e-mailmuur of compliance-score. Voor een gerichte leerbehoefte kunt u contact opnemen. Deze tijdlijn en een opleidingsadvies vervangen geen juridisch onderzoek naar een specifiek systeem of besluit.